Teresa Grodzińska: Anioł z Jaszowic

1 września 1920 roku 4. Pułk Piechoty Legionów starł się z przeważającymi siłami Budionnego pod Hrubieszowem. Uderzenie bolszewickiej kawalerii było tak potężne, że polskie linie obronne pękły. Rozpoczął się chaotyczny, krwawy odwrót w skrajnie trudnym terenie. Teresa Grodzińska do samego końca pozostała na punkcie opatrunkowym, zajmując się najciężej rannymi, których stan uniemożliwiał jakąkolwiek ewakuację. Odmówiła opuszczenia swoich podopiecznych, mimo że doskonale wiedziała, co oznacza wpadnięcie w ręce nacierających Kozaków.
Została odcięta i otoczona we wsi Czartowice. To, co wydarzyło się w ciągu kolejnych kilku godzin, na zawsze zapisało się czarnymi zgłoskami w historii tamtych walk. Młoda sanitariuszka została odizolowana od reszty jeńców. Kozacy, rozochoceni łatwym zwycięstwem, postanowili ją złamać i zhańbić. Teresa jednak, mimo całkowitej bezradności sytuacyjnej, podjęła walkę o swoją godność. Przez kilka godzin stawiała zaciekły, fizyczny opór napastnikom. Uciekając się do wszelkich możliwych sposobów obrony, doprowadziła oprawców do wściekłości.
Wściekli z powodu oporu, jakiego nie spodziewali się po dwudziestoletniej kobiecie, Kozacy zrezygnowali z prób jej zniewolenia i postanowili dokonać bestialskiego mordu. Teresa Grodzińska została dosłownie zmasakrowana za pomocą szabel. Zginęła śmiercią męczeńską, wykazując się hartem ducha, który zszokował nawet samych morderców.
Rozdział VI: Ekshumacja, legenda i wieczna pamięć