Młodzi policjanci przekroczyli granicę, zabierając ze sobą żonę wojskowego, nie wiedząc, kto wkrótce wróci do domu.
Przez kilka tygodni wielokrotnie odwiedzałem Sawczenkę. Za każdym razem słyszałem te same słowa: materiały są analizowane, personel przesłuchiwany, a śledztwa nie można przyspieszać. Na trzecim spotkaniu w końcu poinformował, że badania laboratoryjne rzekomo potwierdziły obecność alkoholu we krwi Mariny. Jego poziom, jak stwierdził, wskazywał na znaczne upojenie alkoholowe, a obrażenia mogły powstać w wyniku upadku. Sprawa prawdopodobnie zostanie umorzona z powodu braku dowodów popełnienia przestępstwa.
Zapytałem o datę badania. Sawczenko spojrzała na teczkę i podała datę – cztery dni po śmierci. Kremacja odbyła się trzeciego. Zapytałem, skąd pochodził materiał, skoro ciała już tam nie było. Śledczy na dłuższą chwilę zamilkł, a potem odniósł się do dokumentacji medycznej. Przypomniałem mu, że w dokumentacji szpitalnej widnieje słowo „prawdopodobnie”, a nie wynik badania.
Potem jego uprzejmość się skończyła. Wstał, powiedział, że rozumie mój niepokój, ale nie pozwoli mi przeszkadzać w śledztwie i wskazał na drzwi. Korytarz był pusty. Zatrzymałem się przy plakacie o sprawiedliwym prawie. Dolny róg był jeszcze bardziej odklejony, stercząc jak źle ukryte kłamstwo.
To, co wydarzyło się później, nie było zdeterminowane przez samą wojnę, ale przez to, co we mnie pozostawiła. Zostałem powołany do wojska w 1984 roku, mając dwadzieścia dwa lata. Wcześniej ukończyłem technikum i pracowałem w tej samej fabryce maszyn, która później stała się gettem. Byłem zdrowy, uprawiałem sport i szczerze wierzyłem, że najgorsze, co może zrobić człowiek, to umrzeć.
Po szkoleniu wysłano nas daleko na południe, w górzysty region, gdzie dzienny upał wysuszał nam usta w kilka minut, a nocny chłód przenikał do naszych mundurów. Kurz był wszędzie: w wodzie, jedzeniu, broni i między zębami. Przez pierwsze kilka miesięcy strach napływał falami. W międzyczasie musieliśmy wykonywać naszą zwykłą pracę – chodzić, kopać, nosić, czekać, strzelać. Po sześciu miesiącach strach nie zniknął; stał się warunkiem pracy, niemal tak powszechnym jak głód czy zmęczenie.
Pod koniec pierwszego roku przeniesiono mnie do małej jednostki strzeleckiej. Nie z powodu bohaterstwa ani szczególnego talentu: po prostu brakowało ludzi. Dali mi karabin półautomatyczny z lunetą i szybko nauczyli mnie podstaw. Taka praca to ostatnia rzecz, jakiej można by się spodziewać po filmie. Nie ma w niej nic pięknego. Jest tylko bezruch rozciągnięty na wiele godzin, suche gardło, zdrętwiałe dłonie i zdolność do niczego nierobienia z wyprzedzeniem.
