Młodzi policjanci przekroczyli granicę, zabierając ze sobą żonę wojskowego, nie wiedząc, kto wkrótce wróci do domu.
Rudenko umarł tam, pod ścianą opuszczonego warsztatu. Podobnie jak Melnik, nie przedłużałem tego doświadczenia ani nie szukałem w nim przyjemności. Ból dla samego bólu niczego nie przyniósł. Kiedy ból minął, siedziałem przez chwilę nieruchomo, opierając plecy o zimny metal prasy.
Nie czułem ulgi ani euforii. Spodziewałem się przynajmniej zmiany – jakby napięcie trwające miesiące miało ustąpić, a pustka przybrać nową formę. Ale warsztat pozostał ten sam: rdza, beton, zapach wilgoci, woda kapiąca po odległym półpiętrze. Marina nie wróciła. Świat nie stał się zdrowszy. Dwoje ludzi po prostu przestało istnieć. Odpowiedzialność za ich śmierć spoczywała teraz na mnie, a odpowiedzialność za rozpoczęcie tego łańcucha pozostała na nich.
Zebrałem swoje rzeczy, sprawdziłem, czy nie ma śladów, i wyszedłem około wpół do drugiej. Kiedy byłem w środku, chmury się rozstąpiły. Nad strefą przemysłową otworzyło się czarne niebo z rozproszonymi gwiazdami. Chłód się wzmagał, a w powietrzu unosił się zapach pobliskiego śniegu.
Zatrzymałem się przy wejściu i nasłuchiwałem. W oddali zawył nocny ptak. Pociąg przejechał jeszcze dalej; turkot kół nastąpił z opóźnieniem i ucichł. Nie było wiatru, blachy na dachu milczały. Szedłem do domu.
Droga wiodła obok garaży z wypaczonymi bramami, nagich topoli i pustej stacji benzynowej, gdzie paliła się jedna z czterech latarni ulicznych. Za płotami majaczyły mroczne, zebrane warzywa. Nie widziałem ani jednej osoby. Moje kroki były równe, stare ramię bolało od skurczu, ale ból był znajomy.
Okna w pobliżu domu Lidiji Fiodorowny pozostały ciemne. Jabłoń na naszym podwórku prawie całkowicie straciła liście. Na ziemi leżały mokre liście i kilka pomarszczonych jabłek. Podniosłem jedno. Nie było tak zimno, jak się spodziewałem, jakby pod pomarszczoną skórką wciąż tlił się delikatny ślad lata. Wziąłem je na dłoń i odłożyłem.
Nie zapaliłem w domu żadnych świateł. Układ mebli znałem na pamięć. Zdjąłem buty w przedpokoju, poszedłem do kuchni i nastawiłem czajnik. Podczas gdy woda się grzała, stałem przy oknie, wpatrując się w splątane gałęzie jabłoni. Kryminał, otwarty od tamtej lutowej nocy, wciąż leżał na kuchennym stole. Nie dotykałem go od ośmiu miesięcy.
