14 marca radiowóz stał zaparkowany na środku placu apelowego od dwudziestu minut, ale tylne drzwi wciąż się nie otworzyły. Osiem osób siedziało w ciasnym przedziale, przeznaczonym dla pięciu osób. W powietrzu unosił się zapach mokrej wełny, metalu i oleju napędowego. Andriej Pietrowicz Kowalow oparł się o kraty, wyprostował plecy, opierając dłonie na kolanach. Przez wąską szczelinę między drzwiami widział betonowe ogrodzenie, zwiniętą barierę, wieżę strażniczą i fragment wyblakłego szyldu. Mokry śnieg stopniał, zanim dotknął asfaltu.

Ktoś cicho zauważył przez ramię, że długie opóźnienie przed zejściem na ląd nie wróży dobrze. Kowalow nie odpowiedział. Zmierzył odstęp czasu między dwoma przesunięciami reflektora – czterdzieści jeden sekund – a następnie policzył kroki strażnika od rogu do rogu. Wyszło dwadzieścia sześć w jedną stronę i tyle samo w drugą. Woda w rynnie opadała w lewo, co oznaczało, że cały plac apelowy miał lekkie nachylenie, a zimą lód gromadził się w pobliżu lewego skrzydła. Andriej zauważał takie rzeczy automatycznie. Przez dwanaście lat służby nawyk obserwacji stał się jego częścią.
Drzwi się otworzyły. Więźniów wyprowadzano pojedynczo, zmuszając ich do stania twarzą do ciężarówki i opierania rąk na framudze. Mokry metal był zimny i piekący, zdawał się przyklejać do dłoni. Za bramą Zakładu Karnego nr 7 zaczynało się inne życie – biała cegła piaskowo-wapienna, szarozielona farba do połowy wysokości ścian i lampa pod żelazną kratą. Powietrze w recepcji było gęste od chloru. Zapach był piekący i zdawał się nigdy nie znikać.
Przeszukanie przeprowadził chorąży Nikołaj Iwanowicz Sazonow. Miał pięćdziesiąt dwa lata i służył w systemie od dwudziestu siedmiu lat. Ciężkie powieki nadawały jego twarzy zmęczony wyraz, a palce pokrywały drobne pęknięcia. Nie rzucał przedmiotami, które do niego nie należały, ani nie wygłaszał obraźliwych uwag: pracował szybko, cicho i po kolei. Nazwisko, imię, imię ojca, data urodzenia, zarzut, wysokość wyroku, data rozpoczęcia i przewidywana data zakończenia kary. Słysząc, że Kowaliow został skazany na dziewięć lat więzienia o zaostrzonym rygorze za morderstwo z premedytacją, Sazonow po raz pierwszy podniósł wzrok.
To był pierwszy wyrok skazujący Andrieja. Chorąży przyjrzał się jego postawie i zatrzymał wzrok na starych, płaskich odciskach na kostkach – takich, jakich nie uzyska się od łopaty ani maszyny. W dzienniku pokładowym pojawiła się krótka wzmianka, po czym Sazonow przesunął paczkę z wypłowiałym beżowym mundurem. Mundur był noszony po raz drugi; na podszewce widniało imię kogoś innego wyryte nieścieralnym ołówkiem. Kowalow nie protestował. Złożył ubrania w równy kwadrat i ułożył je na stole, jakby przygotowywał je do profesjonalnej inspekcji. Sazonow również to zauważył, ale nic nie powiedział.
Kwarantanna miała trwać czternaście dni, ale trzynastego Kowalow został wezwany do centrum operacyjnego. Biuro kapitana Romana Siergiejewicza Gurjewa znajdowało się na drugim piętrze kwatery głównej. Żaluzje, tania drukarka, szklanka z uchwytami, lekko krzywy oficjalny portret – nic osobistego, poza zbyt luźną obrączką na dłoni. Trzydziestoczteroletni kapitan miał na sobie nowy mundur z ostrymi zagięciami i kartkował akta Andrieja z miną kogoś, kto zna każdą stronę.
Trzynaście dni kwarantanny dało Kowaliowowi okazję do zapoznania się z rutyną, zanim jeszcze postawił stopę w koszarach. Czasu tutaj nie wyznaczały zegary, a dźwięki: otwieranie koryta, klucz w zamku, kroki inspekcji. Rozmowy przerywał widok munduru, a każdemu ruchowi towarzyszyło imię i notatka. Andriej nie próbował od razu kłócić się ze strukturą instytucji. Zapamiętywał, gdzie ustne polecenie zamieniało się w dokument, a gdzie znikał papier. Dlatego wezwanie dzień wcześniej odebrał nie jako zbieg okoliczności, ale jako pierwszy znak, że jego sprawa jest rozpatrywana oddzielnie od pozostałych…
Guryev zaprosił go do rozmowy i opowiedział o przeszłości więźnia: dwanaście lat w jednostce specjalnej, stanowisko instruktora szturmowego, nagrody wydziałowe, nienaganne oceny pracy. Następnie przypomniał mu o aktualnym zarzutie. Żadnej walki, żadnej samoobrony, przyznanie się do winy w ciągu pierwszych 24 godzin i odmowa wszczęcia pełnej obrony lub apelacji. Zdaniem kapitana takie zachowanie mogło być jedynie dziełem głupca lub kogoś, kto celowo postanowił milczeć. Głupców nie trzymano w oddziale, w którym Kowaliow służył tak długo.
Kapitan ostrzegł, że czwarty oddział i szósty koszar działają według własnych zasad. Porządku pilnował tam Artur Gniezdiłow, zwany „Riezanym”. Po tej odprawie Gurjew zaproponował Andriejowi, by został jego oczami: nie informatorem, jak to ujął, lecz cichym obserwatorem, od czasu do czasu informującym, kto co robi. Kowalow odmówił bez ogródek. Zapytany, że nawet się nad tym nie zastanawiał, odpowiedział, że decyzja zapadła już na korytarzu. Kapitan uśmiechnął się bez ciepła i oświadczył, że wszyscy tutaj pracują dla kogoś innego, ale nie wszyscy od razu zdawali sobie sprawę, dla kogo.
Propozycja została skonstruowana tak, aby zgoda nie wyglądała na zdradę. Nie było wymogu zapisywania nazwisk, podpisywania raportów ani prowokowania ludzi. Czasami wystarczyło po prostu podzielić się tym, co już było widoczne. Gurjew pozostawił drugiemu mężczyźnie możliwość nazwania współpracy inwigilacją. Kowalow odrzucił tę właśnie zamianę. Wiedział: pierwsza anonimowa informacja stworzy zobowiązanie, kolejna stanie się ceną za bezpieczeństwo, a potem kapitan przypomni mu, że nie ma odwrotu. Szybka odpowiedź irytowała Gurjewa, ponieważ pozbawiała go jego zwykłej siły przetargowej.
